जेरुसेलम, वैशाख ३१ गते । इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले इरानसँगको युद्धका क्रममा गोप्यरूपमा संयुक्त अरब इमिरेट्स (युएई) भ्रमण गरेको दाबी सार्वजनिक भएपछि मध्यपूर्वको कूटनीतिक तथा सुरक्षा समीकरण फेरि चर्चामा आएको छ ।
इजरायलले उक्त भ्रमणले दुई देशबिचको सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पुर्याएको दाबी गरेको छ भने युएईले भने त्यस्तो कुनै गोप्य भेटवार्ता नभएको स्पष्ट पारेको छ । इजरायली प्रधानमन्त्री कार्यालयले बुधबार जारी गरेको विज्ञप्तिमा नेतान्याहुले युएईका राष्ट्रपति शेख मोहम्मद बिन जायद अल नाह्यानसँग भेटवार्ता गरेको उल्लेख गरिएको छ ।
विज्ञप्तिमा उक्त भेटले ‘इजरायल र संयुक्त अरब इमिरेट्सबिचको सम्बन्धमा ऐतिहासिक उपलब्धि’ हाँसिल गरेको दाबी गरिएको छ । तर युएईले इजरायली दाबीलाई तत्काल अस्वीकार गरेको छ । युएईको सरकारी समाचार संस्था डब्लुएएमले प्रकाशित गरेको विवरणमा कुनै पनि गोप्य भ्रमण वा गैरऔपचारिक वार्ता भएको दाबी गलत रहेको उल्लेख गरिएको छ ।
डब्लुएएमले आफ्नो प्रतिवेदनमा भनेको छ, “इजरायलसँगको युएईको सम्बन्ध सार्वजनिक, औपचारिक र अब्राहम सम्झौताअनुसार सञ्चालन भइरहेको छ । यो कुनै अपारदर्शी वा गोप्य व्यवस्थामा आधारित छैन ।” युएईले आफ्नो भूमिमा इजरायली सैन्य प्रतिनिधिमण्डल उपस्थित भएको विषयलाई समेत अस्वीकार गरेको छ । यो विवादास्पद दाबी अमेरिकी राजदूत माइक हुकाबीले इजरायलले युएईमा आइरन डोम हवाई सुरक्षा प्रणाली र त्यसका कर्मचारी पठाएको खुलासा गरेको एक दिनपछि सार्वजनिक भएको हो ।
हुकाबीले इजरायलले युएईलाई इरानी क्षेप्यास्त्र तथा ड्रोन आक्रमणबाट जोगाउन प्रतिरक्षा सहयोग उपलब्ध गराएको बताउनुभएको थियो । गत महिना युद्धविराम घोषणा भए पनि युएईले अझै इरानी ड्रोन र क्षेप्यास्त्र हमलाको जोखिम सामना गरिरहेको छ । खाडी क्षेत्रमा बढ्दो अस्थिरताबिच युएईले आफू व्यापार र लगानीका लागि सुरक्षित रहेको सन्देश दिन खोजिरहेको विश्लेषण गरिएको छ ।
गत सातामात्र डब्लुएएमले नेतान्याहुले इरानी आक्रमणको निन्दा गर्दै खाडी राष्ट्रप्रति ऐक्यबद्धता व्यक्त गर्न युएईका राष्ट्रपतिलाई फोन गरेको समाचार सार्वजनिक गरेको थियो । सन् २०२० मा भएको अब्राहम सम्झौतामार्फत युएईले इजरायलसँग सम्बन्ध सामान्य बनाएको थियो । त्यसयता दुवै देशबिच सुरक्षा, व्यापार र प्रविधि क्षेत्रमा सहकार्य बढ्दै गएको छ । इजरायलले युद्धका कठिन समयमा पनि युएईसँगको सम्बन्ध थप बलियो बनेको सङ्केत दिन खोजेको देखिन्छ ।
तर इरानले अब्राहम सम्झौताप्रति सुरुदेखि नै आपत्ति जनाउँदै आएको छ । तेहरानले इजरायलले युएईमा सैन्य तथा गुप्तचर उपस्थिति विस्तार गरेको आरोप बारम्बार लगाउँदै आएको छ । सम्बन्ध सामान्यीकरणपछि पछिल्ला वर्षमा इजरायली नेताले पटक–पटक युएई भ्रमण गरेका छन् । यद्यपि युद्धको संवेदनशील अवस्थाबिच नेतान्याहुको कथित गोप्य भ्रमण सार्वजनिक हुनु क्षेत्रीय राजनीतिमा नयाँ बहसको विषय बनेको छ ।
यसैबिच, इरानले कुवेतसँग अर्को विवाद चर्काएको छ । इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले कुवेतले चार इरानी नागरिकलाई पक्राउ गरेर ‘क्षेत्रमा कलह फैलाउने प्रयास’ गरेको आरोप लगाउनुभएको छ । उहाँले सामाजिक सञ्जाल एक्समार्फत ती इरानी नागरिकको तत्काल रिहाइ माग गर्दै इरानले आवश्यक परे जवाफ दिने अधिकार सुरक्षित राखेको चेतावनी दिनुभयो ।
अराघचीले लेख्नुभयो, “यो गैरकानूनी कदम अमेरिकाद्वारा इरानमाथि आक्रमणका लागि प्रयोग गरिएको टापु नजिक भएको हो ।” कुवेतले भने मे १ मा पर्सियन खाडीको उत्तरपश्चिम क्षेत्रमा रहेको बुबियान टापुमा अवैधरूपमा प्रवेश गर्ने प्रयास गर्दा चार जनालाई पक्राउ गरिएको र दुई जना भाग्न सफल भएको जनाएको छ । कुवेती अधिकारीले पक्राउ परेका इरानी रिभोलुसनरी गार्डसँग सम्बन्धित रहेको आशङ्का गरेका छन् ।
बुबियान टापु रणनीतिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । त्यहाँ मुबारक अल कबीर बन्दरगाह निर्माणाधीन अवस्थामा छ । यो चीनको विश्वव्यापी पूर्वाधार परियोजनासँग जोडिएको छ । युद्धका क्रममा उक्त क्षेत्र इरानी आक्रमणको निशानामा समेत परेको थियो । इरानभित्र मानवअधिकारको विषय पनि फेरि चर्चामा आएको छ । चर्चित मानवअधिकार वकिल नसरीन सोतौदेहलाई पक्राउ गरेको एक महिनापछि जेलमुक्त गरिएको जानकारी अधिकारकर्मी र उहाँकी छोरीले दिएका छन् ।
सोतौदेहलाई अप्रिलमा तेहरानस्थित घरबाट इरानी गुप्तचर अधिकारीहरूले पक्राउ गरेका थिए । उहाँ विशेष गरी महिला अधिकार, कार्यकर्ता र विपक्षी राजनीतिकर्मीको पक्षमा कानूनी लडाइँ लड्दै आएको कारण चर्चित हुनुहुन्छ । अमेरिकास्थित मानवअधिकार कार्यकर्ता समाचार एजेन्सीले उहाँलाई तेहरानको एभिन जेलबाट जमानतमा रिहा गरिएको जनाएको छ । उहाँकी छोरी मेहरावेह खान्डानले पनि सामाजिक सञ्जालमार्फत रिहाइको पुष्टि गर्नुभएको छ ।
इरानको अर्धसरकारी आइएसएनए समाचार एजेन्सीले समेत सोतौदेह रिहा भएको समाचार दिएको छ । सोतौदेह यसअघि पनि पटक-पटक जेल परिसक्नुभएको छ । उहाँका पति तथा मानवअधिकार कार्यकर्ता रेजा खान्डानले पनि विभिन्न अभियोगमा जेल सजाय भोगिरहनुभएको छ । त्यसै गरी, नोबेल शान्ति पुरस्कार विजेता तथा मानवअधिकार अभियन्ता नर्गिस मोहम्मदीको स्वास्थ्य अवस्थालाई लिएर पनि चिन्ता बढेको छ ।
उहाँ जेलमा बेहोस भएपछि अस्पताल भर्ना गरिएको थियो । ५३ वर्षीया मोहम्मदी मे १ मा इरानको जेलभित्रै बेहोस भएपछि उत्तरपश्चिमी इरानको अस्पतालमा लगिएको थियो । पछि जमानतमा रिहा गरिएपछि उहाँलाई तेहरानको अस्पतालमा सारिएको थियो । उहाँको फाउन्डेसनका अनुसार विशेषज्ञ चिकित्सकले मोहम्मदीको रक्तनलीसम्बन्धी रोग गम्भीर बन्दै गएको निष्कर्ष निकालेका छन् ।
चिकित्सकले कम्तीमा आठ महिनासम्म नियमित उपचार आवश्यक पर्ने बताएका छन् । मोहम्मदीलाई सन् २०२३ मा जेलमै रहेका बेला नोबेल शान्ति पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो । उहाँले वर्षौदेखि महिला अधिकार, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता र मृत्युदण्डविरुद्ध अभियान चलाउँदै आउनुभएको छ । उहाँको पछिल्लो गिरफ्तारी गत डिसेम्बरमा उत्तरपूर्वी इरानको मशहाद सहरबाट गरिएको थियो । त्यसयता उहाँले फेरि जेल जीवन बिताइरहनुभएको थियो । रासस/एपी
