नयाँदिल्ली, साउन २१ गते । भारतमा गत महिना भएको युवा नेतृत्वको विरोध प्रदर्शनले मुख्यधारका टेलिभिजन सञ्चार माध्यमप्रति बढ्दो अविश्वासलाई सतहमा ल्याएको छ । प्रदर्शनस्थलमा समाचार कर्मीमाथि भएका दुव्र्यवहारका घटनाले सरकारसँग निकट रहेको आरोप खेपिरहेका परम्परागत सञ्चार माध्यम र स्वतन्त्र डिजिटल माध्यमबिचको बढ्दो दूरीलाई पनि उजागर गरेको छ ।
‘कक्रोच जनता पार्टी’ आन्दोलनको नेतृत्वमा देशभर आयोजित प्रदर्शनमा सहभागीले केही टेलिभिजन च्यानललाई ‘भारतको सबैभन्दा खराब शत्रु’ भन्दै विरोध जनाएका थिए । प्रदर्शनकारीले प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी नेतृत्वको सरकारसँग निकट रहेको आरोप लगाउँदै मुख्यधारका सञ्चार माध्यमलाई ‘ल्यापडग मिडिया’ को संज्ञा दिएका थिए ।
नयाँदिल्लीको जन्तरमन्तर प्रदर्शन स्थलमा सहभागी अधिकांश युवाले आफू समाचारका लागि सामाजिक सञ्जाल र स्वतन्त्र डिजिटल प्लेटफर्ममा बढी निर्भर हुने बताएका छन् । २८ वर्षीय सफ्टवेयर व्यवसायी सुखजित नरुलाले परम्परागत समाचार च्यानलले हरेक आन्दोलनलाई राष्ट्रविरोधी गतिविधिका रूपमा चित्रण गर्ने गरेको भन्दै त्यस्ता माध्यमप्रति निराशा बढेको बताउनुभयो ।
प्रदर्शनका क्रममा केही टेलिभिजन पत्रकार प्रत्यक्ष आक्रमणको समेत सिकार बने । अङ्ग्रेजी समाचार च्यानल टाइम्स नाउका पत्रकार देव कोटकमाथि नयाँदिल्लीमा प्रदर्शनकारीले पानी छ्यापेपछि कुटपिटसमेत गरेका थिए । सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएको भिडियोमा उहाँ सुरक्षाकर्मीको संरक्षणमा घटनास्थलबाट भाग्दै गरेको देखिन्छ । उहाँका अन्य तीन सहकर्मीमाथि पनि दुव्र्यवहार भएको जनाइएको छ ।
एएफपीले प्रमाणीकरण गरेको अर्को भिडियोमा मुम्बईमा प्रत्यक्ष प्रसारण गरिरहेका जी टिभीका पत्रकारलाई प्रदर्शनकारीले घेरेको देखिएको छ भने पटनामा पनि एक पत्रकारलाई भीडले पछ्याएको दृश्य सार्वजनिक भएको छ । टाइम्स नेटवर्कले आफ्नो टोलीले प्रदर्शनलाई पूर्ण तटस्थताका साथ समाचार बनाएको दाबी गर्दै पत्रकारमाथिको आक्रमणको निन्दा गरेको छ । विचारमा मतभेद हुन सक्ने भए पनि कानून हातमा लिन नहुने कम्पनीको भनाइ छ ।
सञ्चार क्षेत्रका विश्लेषकका अनुसार यी घटनाले वर्षौदेखि बढ्दै आएको जनअविश्वासलाई प्रतिबिम्बित गर्छ । पत्रकार रवीश कुमारले मुख्यधारका केही सञ्चार माध्यमले आफ्नो विश्वसनीयता गुमाएको आरोप लगाउँदै आलोचकले प्रयोग गर्ने ‘गोदी मिडिया’ अर्थात् ‘ल्यापडग मिडिया’ भन्ने शब्द त्यही असन्तुष्टिको अभिव्यक्ति भएको बताउनुभयो । उहाँका अनुसार वास्तविक जनचासोका विषयलाई षड्यन्त्रका रूपमा प्रस्तुत गर्ने प्रवृत्तिले सञ्चारमाध्यमप्रतिको विश्वास कमजोर बनाएको छ ।
सन् २०१४ मा भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) सत्तामा आएयता प्रेस स्वतन्त्रताबारे अन्तर्राष्ट्रिय चिन्ता बढ्दै आएको अधिकारवादी संस्थाले जनाएका छन् । रिपोर्टर्स विदाउट बोर्डर्सको विश्व प्रेस स्वतन्त्रता सूचकाङ्कमा भारत हाल १८० देशमध्ये १५७ औँ स्थानमा रहेको छ । यो सन् २०१३ को तुलनामा उल्लेखनीय गिरावट हो ।
सरकारको आलोचना गर्ने पत्रकारले मुद्दा, गिरफ्तारी र अनलाइन दुव्र्यवहारको सामना गर्दै आएको आरोप लाग्दै आएको छ । विपक्षी दलले पनि केही समाचार च्यानलले मुस्लिम अल्पसङ्ख्यकसम्बन्धी समाचारलाई ध्रुवीकरण हुने ढङ्गले प्रस्तुत गर्दै सत्तारूढ दलको एजेन्डालाई सहयोग गरेको आरोप लगाउने गरेका छन् ।
प्रदर्शनका क्रममा केही टेलिभिजन पत्रकारले आफ्नो संस्थाको लोगोसमेत लुकाएर रिपोर्टिङ गरेको बताइएको छ । प्रदर्शनकारी शैलेन्द्र सिंहले युवाले मुख्यधारका सञ्चार माध्यमलाई लक्षित गर्न थालेपछि पत्रकारले आफ्नो परिचय खुल्ने चिह्न हटाउन थालेको दाबी गर्नुभयो । डिजिटल सञ्चारमाध्यम न्युजलन्ड्रीका प्रबन्ध सम्पादक अतुल चौरासियाले परम्परागत सञ्चारमाध्यम सरकारको विज्ञापनमा अत्यधिक निर्भर भएकाले उनीहरूको स्वतन्त्रता कमजोर भएको टिप्पणी गर्नुभयो ।
उहाँका अनुसार विज्ञापन नीतिलाई प्रभावको माध्यम बनाउँदा स्वतन्त्र पत्रकारिताका लागि आवश्यक वातावरण खुम्चिँदै गएको छ । रवीश कुमारले भने सबै मुख्यधारका सञ्चार माध्यमलाई एउटै दृष्टिले हेर्न नहुने बताउँदै सरकारको आलोचना गर्ने स्वतन्त्र पत्रकार र वैकल्पिक सञ्चारमाध्यमले अझ बढी दबाब, छापा, राष्ट्रविरोधी आरोप र जेल सजायको जोखिम बेहोर्दै आएको उल्लेख गर्नुभयो । उहाँका अनुसार पछिल्लो जनआक्रोशले केही टेलिभिजन नेटवर्क लोकतान्त्रिक मूल्यका लागि चुनौती बनेको भन्ने धारणा अझ बलियो बनाएको छ । रासस/एएफपी
