बुद्धले आफ्नो जीवनको २९ वर्ष बिताएको ठाउँ प्राचीन तिलौराकोटमा उत्खनन सुरु गरिएको छ । दरबारपरिसरमा आयोजित अन्तर्क्रिया कार्यक्रममा तिलौराकोटलाई विश्वसम्पदा सूचीमा सूचीकृत गर्न थप प्रमाण जुटाउनका लागि उत्खनन गर्न लागिएको हो ।
सन् २०१४ देखि बेलायतको दुरह्याम विश्वविद्यालय, पुरातत्व विभाग, लुम्बिनी विकास कोष र राष्ट्रिय एवं अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञहरूको सहभागितामा तिलौराकोटवरिपरि उत्खनन गरिएको पुरातत्व विभागका प्रमुख पुरातत्व अधिकृत रामबहादुर कुँवरले बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “‘तिलौराकोटलाई विश्वसम्पदामा सूचीकृत गर्न युनेस्कोको विश्वसम्पदा केन्द्रमा प्रस्तावहरू बुझाए पनि केही कारणले सूचीकृत हुन सकेको छैन ।” आगामी दिनमा विश्व सम्पदामा सूचीकृत गर्न प्रस्ताव गर्ने उहाँको भनाइ छ ।
पुरातत्व विभागका महानिर्देशक सौभाग्य प्रधानाङ्गले तिलौराकोटका विभिन्न क्षेत्रमा विगतदेखि उत्खनन भएका संरचना प्रकाशमा आइसकेको बताउनुभयो । विश्वसम्पदामा सम्भावित १५ वटा क्षेत्रमध्ये तिलौराकोट पनि रहेको उहाँको भनाइ छ । महानिर्देशक प्रधानाङ्गले विश्वसम्पदा केन्द्रमा सूचीकृत गर्न थप प्रमाण आवश्यक परेका कारण पुनः उत्खनन थालिएको बताउनुभयो ।
प्रमुख जिल्ला अधिकारी जनार्दन गौतमले तिलौराकोटलाई अझै संरक्षण र संवर्धन गर्नुपर्ने बताउनुभयो । उहाँले गुरुयोजना अनुसार जग्गा अधिग्रहणलगायतका कार्य जारी रहेको बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “बुद्धले २९ वर्ष बिताएको ठाउँलाई जुन किसिमले विकास गर्नुपर्ने हो, त्यो भने हालसम्म हुन सकेको छैन ।” तिलौराकोटमा करिब ५० बिघा क्षेत्रफल विभागले अधिग्रहण गरिसकेको छ । बिहीबारदेखि मुख्य दरबारपरिसरको उत्खनन सुरु गरिने भएको छ । युनेस्कोले सन् १९९६ मा ऐतिहासिक पुरातात्विक स्थल तिलौराकोटलाई सम्भावित विश्वसम्पदा सूचीमा राखेको थियो ।
