तरकारी खेतीले बदलियो प्रेममतीको जीवन

तौलिहवा (कपिलबस्तु), बैशाख ३१ गते । केही वर्षअघि सम्म मायादेवी गाउँपालिका २ भइसकुण्डा निवासी प्रेममती चमारलाई घरखर्च कसरी चलाउने भन्ने चिन्ता थियो । ठूलो परिवार, सीमित आम्दानी र दैनिक आवश्यकताले उहाँलाई सधैं तनावमा राख्थ्यो । तर अहिले अवस्था फेरिएको छ । आफ्नै मेहनत र तरकारी खेतीको सहाराले उहाँ आत्मनिर्भर बन्नुभएको छ ।
घरायसी प्रयोजनका लागि मात्रै सुरु गरिएको तरकारी खेती अहिले उहाँको परिवारको मुख्य आम्दानीको स्रोत बनेको छ । संघर्ष, निरन्तर मेहनत र आत्मविश्वासका कारण प्रेममती अहिले गाउँकै प्रेरणादायी महिला किसानका रूपमा चिनिनुभएको छ ।
प्रेममतीले सुरुमा घर नजिकै सानो जग्गामा तरकारी लगाउनुभएको थियो । परिवारले खाने तरकारी आफैं उत्पादन गर्ने उद्देश्यले सुरु गरिएको काम विस्तारै आम्दानीको माध्यम बन्न पुग्यो । “पहिला घरका लागि मात्रै लगाउँथेँ,” उहाँले मुस्कुराउँदै भन्नुभयो, “अहिले यही खेतीले परिवार धान्न सहयोग गरेको छ ।”
विगत तीन वर्षदेखि उहाँ व्यवसायिक रूपमा तरकारी खेती गर्दै आउनुभएको छ । अहिले उहाँको खेतमा विभिन्न मौसमी तरकारी उत्पादन भइरहेको छ । गाउँमै उत्पादन भएको ताजा तरकारी बिक्री हुन थालेपछि उहाँको आत्मविश्वास पनि बढ्दै गएको छ ।
तरकारी खेती विस्तारका लागि दलित सामाजिक विकास केन्द्र ले ४० हजार रुपियाँ सहयोग गरेको उहाँले बताउनुभयो । संस्थाको सहयोगसँगै आफ्नै लगानी थपेर उहाँले खेतीलाई व्यवस्थित बनाउनुभयो । समय–समयमा तरकारीको बिउ तथा कृषि सामग्री सहयोग पाइरहेको उहाँको भनाइ छ ।
पहिला कोदालो र हातको भरमा खेती गर्दै आएकी प्रेममती अहिले मिनी टिलर (हाते ट्याक्टर) प्रयोग गर्न थालेकी छन् । संस्थाको सहयोगमा प्राप्त उक्त उपकरणले खेती गर्न सहज बनाएको उहाँ बताउनुहुन्छ । “पहिला धेरै दुःख हुन्थ्यो, अहिले काम छिटो र सजिलो भएको छ,” उहाँले भन्नुभयो ।
तरकारी खेतीबाट अहिले उहाँले सबै खर्च कटाएर वर्षमा डेढ लाखदेखि दुई लाख रुपियाँसम्म बचत गर्दै आउनुभएको छ । “महिनामा १० हजारभन्दा बढी बचत हुन्छ,” उहाँले भन्नुभयो, “त्यही पैसाबाट बच्चाको फिस, औषधि उपचार र घरखर्च चलाउने गरेकी छु ।”
प्रेममतीको परिवारमा २५ जना सदस्य छन् । परिवारका सबै सदस्यले खेतीपातीमा सहयोग गर्ने गरेका छन् । परिवारको साथ र आफ्नै मेहनतले जीवनमा परिवर्तन आएको उहाँको अनुभव छ ।
उहाँ अहिले विकास आत्मनिर्भर महिला समूह की कोषाध्यक्ष समेत हुनुहुन्छ । गाउँका अन्य महिलालाई पनि केही न केही काम गरेर आत्मनिर्भर बन्न उहाँ प्रेरित गर्ने गर्नुहुन्छ । “काम सानो–ठूलो हुँदैन, मेहनत गर्नुपर्छ,” उहाँले भन्नुभयो ।
युनाइटेड मिसन टु नेपाल र दलित सामाजिक विकास केन्द्र को संयुक्त साझेदारीमा सञ्चालित ‘परिवर्तनका लागि बालबालिका, युवा तथा समुदाय (सीवाईसीसी)’ परियोजनाअन्तर्गत प्रेममतीजस्तै मायादेवी गाउँपालिकाका ३ सय १० जना महिलालाई विभिन्न साना व्यवसाय सञ्चालनमा सहयोग गरिएको परियोजनाका परियोजना अधिकृत जितेन्द्र चौधरीले बताउनुभयो ।
परियोजनाअन्तर्गत महिलाहरूलाई किराना पसल, पशुपालन, तरकारी खेती लगायतका व्यवसायमार्फत स्वरोजगार बन्न सहयोग गरिएको छ । सानो प्रयास, निरन्तर मेहनत र अवसरको सही उपयोग गर्न सके जीवन बदलिन सक्छ भन्ने उदाहरण प्रेममती चमार बनेकी छन् ।