नवलपरासी, चैत १५ गते । गौतम बुद्धको मावलीस्थल कोलिय राज्यको राजधानी रहेको पश्चिम नवलपरासीको पंडितपुर क्षेत्रको संरक्षण हुन नसक्दा ऐतिहासिक एवम् पुरातात्विक महत्त्वको क्षेत्र अतिक्रमण हुने क्रम बढ्दै गएको छ ।
नवलपरासी रामग्राम नगरपालिका–१४ स्थित प्राचिन कोलिय राज्यको राजधानी (हालको पंडितपुर) क्षेत्रमा पुरातात्विक एवम् ऐतिहासिक महत्त्वका बस्तुहरु प्राप्त भएका पुरातात्विक स्थानहरुको अतिक्रमण गर्दै कंक्रीटका भवन बनाउने क्रम बढ्दै गएको भए पनि सम्बन्धित निकायको ध्यान पुग्न नसकेको नवलपरासी नागरिक समाजका अध्यक्ष सम्भु उपाध्यायको भनाइ छ ।
विसं. २०५९ देखि अध्ययन सुरु गरिएको पंडितपुर उत्खननको काम २०७१ सम्म आउदा विभिन्न चरणमा गरिएको उत्खननले पंडितपुर प्राचिन कोलिय राज्यको राजधानी भएको प्रमाणित भइ सकेको पंडितपुर उत्खननमा नेतृत्व गर्नु भएका पुरातत्व विभागका अधिकृत भाष्कर ज्ञवालीले बताउनु भएको छ ।
उत्खननले पंडितपुर क्षेत्र ऐतिहासिक एवम् पुरातात्विक महत्त्वको रहेको प्रमाणित गरे पनि सम्बन्धित निकायले पुरातात्विक महत्त्वको क्षेत्रको भित्र पर्ने जग्गामा स्थानियले भटाभट पक्की घर बनाउने क्रम नरोकिए पछि ऐतिहासिक महत्त्वको क्षेत्र अतिक्रमित हुँदै गएको छ ।
पुरातात्विक एवम् ऐतिहासिक महत्त्वको क्षेत्रमा भइ रहेको अतिक्रमण रोकनका लागि पुरातत्विक उत्खनन गरिएको क्षेत्रको वरिपरिको करिब ४० विगाहा क्षेत्रफलको जमिन पुरातत्व विभागले अधिग्रहण गर्नु पर्ने आवश्यकता रहेको पुरातत्व विभागका प्रवक्ता राम बहादुर कुंवरले बताउनु भएको छ ।
पुरातात्विक महत्त्वको बारेमा पहिलो पटक २०५९ मा उत्ननन गरिएपछि यो क्षेत्रमा प्राचिन कालिन महत्त्वका बस्तु रहेको पाइएको भए पनि सम्बन्धित निकायले ध्यान नदिँदा ऐतिहासिक एवम् पुरातात्विक महत्त्वको क्षेत्र अतिक्रमित बन्दै गएको र पुरातात्विक महत्वका बस्तु एवम् संरचनाहरु लोपहुने खतरा बढ्दै गएको भन्दै चिन्ता व्यक्त गर्नुहुन्छ पंडितपुरका स्थानियवासी नारद प्रसाद यादव ।
यी पुरातात्विक महत्त्वको क्षेत्रका कतिपय स्थानहरुमा स्थानियवासीहरुको बस्ती, खेती गर्ने जमिन रहेको हुँदा स्थानियहरुले पुरातात्विक महत्त्वको स्थानहरुमा समेत घर, सार्वजनिक भवन, माछा पालनका लागि पोखरी, ईनार लगाएतका भौतिक निर्माण कार्य गरिरहेका छन् । गाउँलेहरुले सो स्थानमा पोखरी, ईनार, घर बनाउन जग खन्दा समेत अनेक पटक पुरातात्विक महत्त्वका प्रागैतिहासिक कालका माटाका भाडा, चुरा लगाएत अनेक बस्तुहरु भेटिएको स्थानियबासी यादवको भनाइ रहेको छ ।
